Pan’ın Labirenti: Kurgu ve Gerçeği Birbirine Karıştıran Bir Film

Ece Nil Feyzioğlu

Pan’ın Labirenti’nde, İspanya tarihinin travmatik bir anı anlatılırken, hayal gücü, fantazi ve şiddet iç içe geçiyor. Böylece, güzel ve mistik olan, kanla karışıyor. Çocuklara yönelik bir tür olan fantastik film, yetişkinlere geçmişi hatırlatan şiddet içerikli, yer yer rahatsız edici bir anlatıya dönüşüyor. Kurgu ve gerçeğin alışılmadık birlikteliğini daha iyi anlamak için, Picasso’nun Guernica tablosuna bakabiliriz.

Pan’ın Labirenti ve Picasso

1937 yılında, İspanya’nın Gernika şehri, Alman savaş uçakları tarafından bombalandı. Böyle travmatik bir olayın, Picasso tarafından, hareketsiz, sessiz, iki boyutlu bir tuval üzerinde, sürreal çizgilerle ifade edilmesinin anlamı nedir?

picasso guernica, panın labirenti.
Picasso’nun Guernica’sı. Kaynak: Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía https://www.museoreinasofia.es/en/collection/artwork/guernica

Hayden White’a göre (2005, s. 1), bir belgesel kaydı, belirli bir zaman ve yerde neler olduğu hakkında, sadece küçük ve sınırlı bir gerçeklik hakkında bilgi sağlayabilir. İlginç değil mi? White bu zamana kadar belgeselin gerçeklik üzerinde otorite kurması hakkındaki alışıldık söylemi tersine çeviriyor.

Peki, Picasso’nun, Avrupa’da 20. yüzyılın en karanlık anlarından birini anlatmak için, bu dünyaya ait olmayan şekillere ve sürreal çizgilere başvurması, bize gerçeklik hakkında ne gösteriyor? Bu şekilde bir ülkeyi ilgilendiren travmatik bir olay, bir belgeseldense, Picasso’nun hayal gücünün yarattığı bir dehşet anıyla anlatılmış oluyor. Guernica tablosu, gerçeği, gerçek dışı bir sahne ile temsil ederken, soyutlama ve yaratıcılık yoluyla, geçmiş bir gerçekliği anlamanın evrensel bir yolunu sunuyor.

Tablonun, dile getirmesi çok güç travmatik bir geçmişin, yaratıcı bir biçimde anlaşılması için yollar aradığını, aynı zamanda da, bu travmanın neden bu formla anlaşılması gerektiğini sorguladığını söyleyebilir miyiz? İspanya İç Savaşı’nın travmatik geçmişi, bugünden bakarak nasıl anlaşılır?

Guernica’nın travmatik tarihi hikaye etme yolları, Pan’ın Labirenti filminde, hayal gücünün, tarihin ve hatırlama pratiğinin nasıl beraber yürüdüğü hakkında fikir verebilir. Guernica tablosu için söylenen “bilinen ve bilinmeyen, gerçeklik ve hayal gücü, ifade edilebilir ve ifade edilemez olanın sınırlarını aşma; insan, algılanan dünya ve gerçeklik arasında yeni bir ilişki önerme” özellikleri (Buchanan 2018, s. 58), Pan’ın Labirenti filmine de uyarlayabiliriz.

panın labirenti
Baş karakter Ophelia. Görsel https://deltorofilms.com/projects/pans-labyrinth/ adresinden alınmıştır.

Pan’ın Yönetmeninden

Filmin yönetmeni Guillermo Del Toro, bir röportajında, “dünyanın acımasız yüzüyle baş etmenin en iyi yolunun fantezi” olduğunu, ve Pan’ın Labirenti ile, “gerçek dünya kadar korkutucu ve tehlikeli bir fantezi dünyası yaratmayı amaçladığını” söylüyor.

Film, bir ulusun travmasını içeren gerçek bir hikayeyle, bir masalı aynı anda anlatıyor. Peki, birbirinden ayrı gibi duran bu iki hikaye, bir noktada birleşiyor mu? Filmi izlemediyseniz, Mercedes karakterinin ninnisine özellikle dikkat etmenizi öneririm. Ninninin melodisi, filmi izledikten çok sonra bile akılda kalıyor. Bence, ninni, bireysel bir anlatıyla ulusal bir travmayı birleştiren, fantezi ve gerçeklik, unutuş ve hatırlayış arasında bir köprü görevi görüyor. Gerçekten de, ninniler, uykuyla uyanıklığı, rüyayla gerçeği birbirine bağlayan köprüler değil midir? Bir yandan da, aynı savaş gibi, bir ülkenin üretiminin ve tarihinin bir parçasıdırlar. Bu sebeple, ninniyi, Ofelia’nın fantastik bireysel hikayesini, ulusal bir anlatıya doğru genişleten bir araç olarak görebiliriz (Castellano 2013, s. 2). İç savaşı, İspanya’nın görmezden geldiği ve yüzleşmediği bir hayalet olarak düşünürsek, İspanya’ya ait sözleri unutulmuş bir ninni, travmatik geçmişin unutulması ve hatırlanması hakkında bize fikir verebilir.


Kaynaklar

Buchanan, R. (2018). Picasso’s Guernica: The imaginative treatment of history (Doctor of Philosophy (College of Arts and Science)). University of Notre Dame Australia. https://researchonline.nd.edu.au/theses/213

Castellano, I. (2013) Lullabies and postmemory: hearing the ghosts of Spanish history in Guillermo del Toro’s Pan’s Labyrinth (El laberinto del fauno, 2006), Journal of Spanish Cultural Studies, 14:1, 1-18, DOI: 10.1080/14636204.2013.841046

Guillermo Del Toro talks “Pan’s Labyrinth”. (2007). [Video]. Erişim 13 Nisan 2020, https://www.youtube.com/watch?v=m5oxIARPSHw&t=297s.

How Guillermo del Toro Deals With Trauma. (2017). [Video]. Erişim 14 Nisan 2020, https://www.youtube.com/watch?v=XA4ERjS30y4.

White, H. (2005) Introduction: Historical Fiction, Fictional History, and Historical Reality, Rethinking History, 9:2-3, 147-157, DOI: 10.1080/13642520500149061


Son Yazılanlar