Uzaktan Çalışma: İşte Yeni Normal

Av. Betül KOCAMAN

COVID-19 tüm dünyayı olduğu gibi ülkemizi de etkisi altına aldı. Bu süreçte çokça duyduğumuz kavramlardan biri de uzaktan çalışma oldu. Toplum olarak daha önce pek de alışkın olmadığımız bu kavram şu anda iş hayatımızın yeni normali. Bu yazıda sizlere uzaktan çalışma ile ilgili mevzuatımızdaki düzenlemelerden bahsedeceğiz.

Türk Borçlar Kanunundaki Evden Çalışma Modeli

İşyeri dışında çalışma modeli ilk kez 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu madde 461’de düzenlenmiştir. Madde hükmü esasen evde hizmet sözleşmesini düzenlemektedir. Evde hizmet sözleşmesi, işverenin verdiği işi, işçinin kendi evinde veya belirleyeceği başka bir yerde, bizzat veya aile bireyleriyle birlikte bir ücret karşılığında görmeyi üstlendiği sözleşmedir.

Madde 461 ve devamındaki düzenlemelere bakıldığında, evden çalışma sözleşmesinin, “doğası gereği evden yapılması uygun olan işlere özgü” düzenlemeler olduğunu görmekteyiz. Bugün pandemi sebebiyle karşılaştığımız uzaktan çalışma modeli ise, doğası gereği evden yapılmasına gerek olmayan, tam aksine işyeri ortamında yapılagelmiş olan işlerin uzaktan yapılmasına ilişkindir. Dolayısıyla her ne kadar Türk Borçlar Kanunundaki uzaktan çalışma modeli ile benzerlikleri olsa da, evde hizmet sözleşmesi ile uzaktan çalışma modeli arasında belirgin farklılıklar mevcuttur.

İş Kanunundaki Uzaktan Çalışma Modeli

Türk Borçlar Kanunu’ndaki düzenlemeyi takiben, bugün anladığımız anlamda uzaktan çalışma, 4857 sayılı İş Kanunu md.14’te 2016 yılında düzenlenmiştir. Madde metni şu şekildedir:

(4)Uzaktan çalışma; işçinin, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme edimini evinde ya da teknolojik iletişim araçları ile işyeri dışında yerine getirmesi esasına dayalı ve yazılı olarak kurulan iş ilişkisidir.

(5)Dördüncü fıkraya göre yapılacak iş sözleşmesinde; işin tanımı, yapılma şekli, işin süresi ve yeri, ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin hususlar, işveren tarafından sağlanan ekipman ve bunların korunmasına ilişkin yükümlülükler, işverenin işçiyle iletişim kurması ile genel ve özel çalışma şartlarına ilişkin hükümler yer alır.

(6)Uzaktan çalışmada işçiler, esaslı neden olmadıkça salt iş sözleşmesinin niteliğinden ötürü emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz. İşveren, uzaktan çalışma ilişkisiyle iş verdiği çalışanın yaptığı işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hususunda çalışanı bilgilendirmek, gerekli eğitimi vermek, sağlık gözetimini sağlamak ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli iş güvenliği tedbirlerini almakla yükümlüdür.

(7)Uzaktan çalışmanın usul ve esasları, işin niteliği dikkate alınarak hangi işlerde uzaktan çalışmanın yapılamayacağı, verilerin korunması ve paylaşılmasına ilişkin işletme kurallarının uygulanması ile diğer hususlar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.

Madde metninde de açıkça söylendiği üzere uzaktan çalışma modeli için aslolan “mekan,teknoloji ve organizasyondur.”

Uzaktan Çalışma Sözleşmesinin Unsurlarına Birlikte Bakalım

  • Uzaktan çalışma modelli iş sözleşmesinin yazılı yapılması gerekmektedir.
  • İşçinin işverenin veri gizliliğini koruması ve uzaktan çalışırken kendisine sağlanan araç gereçleri koruması yükümlülükleri vardır.
  • İşveren işçinin uzaktan çalışabilmesi için gerekli araç ve malzemeyi sağlamakla yükümlüdür.
  • İşçinin bu malzemeleri kendi sağlaması durumunda ise işveren bu giderleri karşılamakla yükümlüdür.

Uzaktan Çalışma Modelinde İşçinin Ne Kadar Çalıştığı Nasıl Tespit Edilir?

İşyerinde işverenin gözetimi altında çalışırken işçinin çalıştığı sürenin tespit edilmesi daha kolaydır. İşverenin gözetimi dışında yapılan uzaktan çalışmada işçinin kaç saat çalıştığı nasıl tespit edilebilir?

Bunun tespiti için birkaç farklı yol mevcuttur.

  1. Günlük götürü çalışılacak saat ve haftalık en çok çalışılan saatin belirlenmesi,
  2. Bağlanma suretiyle çalışılıyorsa sistemde bağlı kalınan sürenin belirlenmesi,
  3. İşveren tarafında her yapılan işin ne kadar sürede yapılabileceğinin belirlenmesi.

İşçinin Boş Geçirdiği Sürelerin Değerlendirilmesi

Bu noktada önem arz eden husus şudur; evinde veya başka bir yerde çalışmaya hazır halde bulunan işçinin çalıştırılmaksızın ve çıkacak işi bekler halde geçirdiği boş zamanda günlük çalışma süresi içinde sayılacaktır. (T.İşK. md. 66/1-c)

Uzaktan Çalışma Modelinde İş Sağlığı ve Güvenliği

Bilgilendirme ve Eğitme Yükümlülüğü

Evde veya başka bir yerde çalışan kişinin konut dokunulmazlığı ve özel hayatın gizliliği dolaysıyla İş Sağlığı ve Güvenliğini sağlamak fazlasıyla zorluk yaratacak bir konudur. Bu sebeple işverenin yükümlülüğü altında olan işçiyi koruma ve gözetme borcu uzaktan çalışma modelinde bir bilgilendirme yükümlülüğü haline gelmektedir. (T.İşK. md. 14/6-c.2)

İşveren uzaktan çalışan işçisini İş Sağlığı ve Güvenliği hakkında bilgilendirmek, bu konuda gerekli eğitimleri vermek, işçinin sağlığını gözetmek ve ekipmanlar için de İş Sağlığı ve Güvenliği kapsamında tedbirleri alma yükümlülüğü altındadır.

Evde Gerçekleşen Kazalar İş Kazası Sayılacak mı?

İşverenin sorumluluğunda olan işçinin sağlığını gözetme borcu uzaktan çalışma modelinde çok geniş yorumlanırsa sakınca doğurabilecektir. Örnek vermek gerekirse; Evde meydana gelen her kazayı iş kazası sayıp işvereni sorumlu tutmak hukuka olan güveni sarsacak niteliktedir. Bu noktada, gerçekleşen kaza ile yapılan çalışma arasında illiyet bağının var olup olmadığının denetlenmesi gereklidir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu md.13’te iş kazasının unsurları sayılmıştır. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi’nin vermiş olduğu bir kararda da iş kazasını değerlendirirken asıl olanın illiyet bağı olduğu belirtilmiştir.

“Yasanın iş kazasını sigortalıyı zarara uğratan olay biçiminde nitelendirmiş olması illiyet (nedensellik) bağını iş kazasının bir unsuru olarak ele almayı gerektirmiştir.

(Yargıtay 21. Hukuk Dairesi 15.04.2019 tarih ve 2108/5018 E., 2019/2931 K .sayılı kararı)

İşçinin Evdeki Giderleri İşveren Tarafından mı Karşılanır?

İşveren, işçinin uzaktan çalışabilmesi için Türk Borçlar Kanunu md.413/1 hükmü uyarınca gerekli araç ve malzemeyi sağlamakla yükümlüdür.

İşçinin bu malzemeleri kendi sağlaması durumunda ise TBK md.413/2 hükmü uyarınca işveren bu giderleri karşılamakla yükümlüdür.

İşçinin evden veya başka bir yerden çalışması esnasında yapacağı geçimi için gerekli ihtiyaçlarını işverenin nasılsa işyerinde değil diye bir yaklaşımla göz ardı etmesi mümkün olmayacaktır. İşçi işe gittiğinde nasıl yemek, telefon, internet gibi çalışması için gerekli tüm ihtiyaçları uzaktan çalışma modelinde de işveren tarafından sağlanmak zorundadır. Aksi eşitlik ilkesine aykırılık teşkil edecektir.


COVID-19 Hakkındaki Diğer Yazılarımız: