Full 1
Berkay Özdemir
Tarihte Bilinen İlk Mahkeme Kararı
Full 1

Bugünkü yazımızda bundan tam 38 yüzyıl öncesine gidiyoruz. Yer, Irak Cumhuriyeti’nin Afak şehri. Ama o zamanki adıyla Sümer İmparatorluğu’nun Nippur kenti. Burası Sümer’in en kutsal şehridir çünkü Tanrı Enlil rivayete göre burada yaşamıştır ve insanı bu şehirde yaratmıştır.  

(Bahsettiğim coğrafyanın haritadaki yerine bakmak isteyenler için buraya bağlantıyı bırakıyorum.)

Tapınak Görevlisinin Esrarengiz Ölümü

M.Ö. 1850’li yıllara gelindiğinde Sümer ülkesinde bir cinayet işlenir. Biri bahçıvan, biri berber ve biri mesleği bilinmeyen üç kişi, Lu-İnanna adlı bir tapınak görevlisini öldürürler. Ardından katiller, nedeni saptanamayan bir şekilde maktulün eşi Nin-dada’ya kocasını öldürdüklerini söylerler. Ancak çok ilginç bir şekilde Nin-dada, bu sırrı saklar ve kimseye söylemez. 

Ve Yargılama Başlar… Bilinen İlk Mahkeme Kararı

Bu cinayet, dönemin kralı Ur-Ninurta’ya (M.Ö. 1859-1832) bildirilir ve böylelikle olay yargı mercilerine taşınmış olur. Nippur’daki Yurttaşlar Meclisi, davayı görmeye başlar.

Meclis üyelerinin 9 tanesi, yalnızca üç katilin değil; cinayete sustuğu ve gerekli yerlere bildirmediği için Nin-dada’nın da yargılanması ve cezalandırılması gerektiğini beyan ederler. Ancak meclisin 2 üyesi Nin-dada’nın cinayette yer almadığını ve bu sebepten dolayı cezalandırılmaması gerektiğini beyan ederek Nin-dada’nın savunmasını üstlenirler. 

Mahkemenin verdiği karar ve kararın gerekçesi ise son derece ilgi çekicidir. Kocası sağlığında karısının gereksinimlerini karşılar gibi görünmediğinden kadının suskun kalmakta haklı olduğu ifade edilir. Böylelikle Nippur’daki Yurttaşlar Meclisi, 3 kişiye idam cezası verir. 

İşte tüm bu olayın anlatıldığı mahkeme kararının yazılı olduğu tablet, Chicago Üniversitesi Doğu Enstitüsü ve Pensilvanya Üniversitesi Müzesi’nin 1950 yılında yaptığı ortak bir kazıda çıkarılmıştır. Tabletin 1 köşesi kırıktır ve okunamayan kısımlar, Nippur’da yapılan başka bir kazıda aynı metnin başka bir kopyasından tamamlamak suretiyle okunmuştur. 

Aynı metnin başka bir kopyasının bulunması ise bu davadan çıkan kararın tüm Sümer’de bilindiği yani emsal bir karar olduğu anlamına gelmektedir.

Duruşma zaptı ve gerekçeli karar. UYAP’ın henüz icat edilmediği “ilkel” zamanlar…

Olayı anlattıktan sonra, bu olayın yazıldığı tabletin Türkçe çevirisini de vermeden geçmeyelim. Buyrun tarihte bilinen ve günümüze kadar gelen ilk mahkeme kararı:

Lugal-apindu oğlu Lu-İnanna’nın ölmesinden sonra, Lu-Ninurta kızı, Lu-İnanna’nın karısı Nin-dada’ya kocası Lu-İnanna’nın öldürüldüğünü söylediler.

Lu-Ninurta kızı Nin-dada ağzını açmadı, dudakları mühürlü kaldı.

Davaları İsin’e (kent) kralın önüne götürüldü (ve) Kral Ur-Ninurta davalarının Nippur meclisinde görüşülmesini buyurdu.

(Orada) Lugal -.. oğlu Ur-gula, kuş avcısı Dudu, tabi Ali-ellati, Lu-Sin oğlu Ruzu, .. Ea oğlu Eluti, hamal (?) bahçıvan Lugal-Kan, Sin-andul oğlu Lugal-azida (ve) Şara-… oğlu Şeş-kalla (Meclis’te) çıkıp şöyle dediler:

“İnsan öldürenlerin yaşamaya (hakkı) yoktur. Bu üç adam ve kadın, Lugal-apadu oğlu, nişakku-görevlisi Lu-İnanna’nın iskemlesinin önünde öldürülmelidirler.”

(O zaman) Ninurta’nın … görevlisi Şu…-lilum (ve) bahçıvan Ubar-Sin (Meclise) dönüp şöyle dediler:

“Kabul, Lu-Ninurta kızı Nin-dada’nın kocası öldürülmüştür (ama) kadın öldürülmesini gerektirecek ne yaptı (?) ki?”

(Sonra) Nippur meclisi (üyeleri) (onlara) dönüp şöyle dedi:

“Kocasının geçimini sağlamadığı (?) bir kadın – kocasının düşmanlarını tanıdığını ve kocası öldürüldükten sonra kocasının öldürüldüğünü işittiğini kabul edelim – niye onunla (?) ilgili (?) suskunluğunu korumasın ki? Kocasını o mu (?) öldürdü? (Asıl) katillerin cezalandırılması yeter.”

Nippur meclisinin kararına (?) uygun olarak, Lu-sin oğlu Nanna-sig, Ku-Nanna oğlu berber Ku-Enlil ve Adda-kalla’nın kölesi bahçıvan Enlil-ennam öldürülmek üzere (cellata) teslim edildiler.

(Bu) Nippur Meclisi tarafından görülen bir davadır.

Yazardan okuyucuya bir beyin jimnastiği: Bu olay günümüzde vuku bulmuş olsaydı, Nin-dada hakkında hangi suçtan ne ceza verilmesi gerekirdi?


Sümerler hakkında ilginç bilgiler için buraya buyrun.

Bunlar da ilginizi çekebilir:

Berkay Özdemir’in Diğer Yazılarını Buradan Okuyabilirsiniz.

Son Yazılanlar