Corona’dan (Koronavirüs) Nasıl Korunuruz?

Corona virus (SARS-CoV-2), diğer adıyla koronavirüs malesef artık hayatımızın bir parçası olmuş durumda. Bunun oldukça bulaşıcı bir virüs olduğunu biliyoruz ve kendimize bulaşmasını istemediğimiz gibi taşıyıcı olup çevremize de yaymamak için bir çok şeye dikkat ediyoruz. Peki enfeksiyon riskini azaltmak için nelere dikkat etmeliyiz? Bu yazımızda aktardıklarımızın yanısıra, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) sitesinde yazan tavsiyeleri de okumanızda fayda var.

Corona virüs, üzerinde bulunan Spike Protein (S-Protein) ile insan hücreleri üzerindeki Angiotensin Converting Enzyme 2 (ACE2) ‘ye bağlanarak hücre içine giriyor ve hücreyi kendini çoğaltmak için bir araç olarak kullanıyor. ACE2 akciğer hücrelerinde bulunan bir enzim olduğundan dolayı virüs Akciğeri etkiliyor. Hücrelerin içerisine girip kendisini çoğaltmasıyla birlikte hücrelerin ölümüne, bununla birlikte akciğer yapısının bozulmasına, ayrıca enfeksiyona karşı hücrelerimizin tepki vermesiyle enflamasyona yol açarak akciğerin sıvı ile dolmasına, böylece oksijen yetmezliğine neden oluyor.

Corona virüs’ün vücudumuza bulaşabilmesi için solunum yollarından geçmesi gerek. Ayrıca göz (göz sıvıları) da buna dahil. Corona virus enfekte biri tarafından öksürük/hapşırık yoluyla çevreye saçılabildiği gibi, ağız-burun-göz sıvılarını önce eline bulaştırması, sonrasında da elleriyle dokunmasıyla bir çok yüzeye bulaşabiliyor. Bulaştığı yüzeylerde ise yüzeyin materyaline bağlı olarak (kağıt/metal/plastik/..), ortam koşullarına da bağlı olarak günlerce aktif kalabiliyor. Bu yüzeylere dokunan ve sonra elini ağzına-yüzüne götüren başkaları da bu virüsü almış oluyor.

Peki ne yapmalı, ne yapmamalıyız?

Hem kendi sağlığımız için hem de sevdiklerimize bu virüsü bulaştırıp çok ciddi olabilecek sonuçlara sebep olmamak için öncelikle kendimize dikkat etmeliyiz.

Enfekte olmuş fakat sağlıklı görünen bireyler belirtiler ortaya çıkmadan 14 gün boyunca virüsü çevrelerine bulaştırabilirler. Enfekte çocuklarda da iyileşme sağlanana kadar belirtiler hiç ortaya çıkmayabiliyor ya da belirtiler çok hafif olabiliyor. Ama bu süre zarfında taşıyıcı ve bulaştırıcı oluyorlar. Bundan dolayı öncelikle sosyal izolasyon uygulamamız gerekli. Kendinizi ailenizle birlikte izole edebiliyorsanız en önce yapılması gereken budur. Salgın bitene kadar misafir, akraba ziyaretleri yapmayın, kabul etmeyin. Başkalarına 2 metreden daha fazla yaklaşmamaya çalışın. Selamlaşırken tokalaşmak, yanak yanağa öpmek veya el öpmek şu sıralar yapılacak şeyler değil.

Herkesin dokunduğu yüzeylere temas etmek çok risklidir. Başkalarının dokunabileceği yüzeylere dokunmayın.

Corona virus 1-2 metre uzağınızda olan enfekte birinin öksürük veya hapşırığından bulaşabileceği gibi, bu kişinin temas etmiş olduğu yüzeylerdeki virüsü kapmamız da çok kolay. Aşağıdaki gibi davranırsak enfeksiyon ihtimalini azaltırız.

  • Asansör kapısı ve asansör düğmeleri çok risklidir. Kapalı ve havalandırması olmayan alanlarda virüs daha uzun süre havada kalabiliyor. Asansöre sizden kaç dakika önce kimin bindiğini bilemezsiniz. Mümkünse asansör kullanmamanız riski azaltacaktır.
  • Merdivenlerden inerken veya çıkarken merdiven korkuluklarını tutmayın.
  • Apartman kapısı çok risklidir. Apartmanda oturan herkesin ve apartmana gelen her ziyaretçinin tuttuğu ortak noktadır.
  • Kapı zilleri oldukça risklidir. Özellikle kalabalık apartmanlarda oturan sayısı ne kadar fazla ise risk o kadar fazladır. Bir zile basmanız gerekiyorsa anahtarlığın ucu gibi birşeyle basın ve hemen sonrasında unutmadan bunu dezenfekte edin.
  • Aynı şekilde umumi tuvalet kapıları çok risklidir. Ortak kullanımda olan tuvaletlerdeki musluklar da yüksek risk oluşturmaktadır.
  • Kısacası ortak kullanımda olan, bir çok kişinin dokunduğu her kapı, düğme, musluk vs büyük risktir.

Kendinizi sosyal açıdan izole edemediğiniz durumlarda maske kullanın. Maske kullanımı için ayrıca dikkat edilmesi gereken kurallar olduğunu unutmayın.

Maske kullanımı hem ortama virüs saçılmasını engelleyen, hem de ortamda bulunan virüsü kapmanızı engelleyen önemli bir bariyer. Açık havadaysanız ve başkalarından en az 10 metrelerce uzaktaysanız, kendi arabanızdaysanız ve arabanıza başkası binmiyorsa veya zaten sosyal izolasyonu birlikte yaptıklarınızla aynı evde/ortamda beraberseniz o zaman maske takmanıza gerek yok. Buna karşın kapalı ve hava sirkülasyonu olmayan ortamlarda virüs taşıyan partiküllerin havada uzun süre asılı kaldığını gösteren çalışmalar var. Öksürmeye veya hapşırmaya gerek yok, kapalı bir ortamda yapılan yüksek tondaki konuşmalar dahi ortama virüs saçmak için yeterli. Hastalık belirtileri göstermese dahi, enfekte olmuş birinin iki hafta kadar bulaştırıcı olabileceğini düşünürsek, enfekte olma ihtimali olan birilerine yakın olduğumuzda veya kapalı bir ortamda başkalarıyla beraber bulunmamız gerekiyorsa maske kullanmamız gerekiyor.

  • Maskenin yüzeyine ellerinizle dokunmayın, 4-5 saatte bir maskeyi değiştirin.
  • Maske ağzı ve burnu tamamen kapatacak ve yüzle maska arasında boşluk kalmayacak şekilde takılmalıdır. Maske takılı iken maskeye dokunmaktan kaçının.
  • Maske ıslandığında ya da nemlendiğinde yeni ve kuru maske ile değiştirilmelidir. Tek kullanımlık maskeler tekrar kullanılmamalıdır. Kullanıldıktan sonra da hemen çöpe atılmalıdır.

Alışveriş yaparken nelere dikkat etmeliyiz?

  • Marketler oldukça risklidir.
  • Marketler birçok insanın gittiği, ortak noktası olan bir alandır.
  • Birçok ürün plastik poşetlerde satışa sunuluyor ve bu virüsün en uzun süre aktif kalabildiği yüzeylerden biri.
  • Bundan dolayı market alışverişlerinizden hemen sonra eve dönünce aldıklarınızı tek tek sabunlayın.
  • Poşetleri birkaç gün dokunmayacağınız bir yere ayırın. Hem kendinizi, hem de üstünüzdekileri yıkayın.
  • Markete her gün gidip birşeyler almak yerine iki-üç haftada bir gidecek kadar alışverişi bir seferde yapın ve virüsle karşılaşma riskinizi azaltın.
  • Market arabaları, market sepetleri yapılan araştırmalarda Corona virüs olmadığı zamanlarda dahi tuvaletlerden daha fazla bakteri bulunduran yüzeyler olarak bulunmuştu. Corona virüs ile bu daha farklı bir boyut kazanmış durumda. Market arabası veya sepeti kullanacaksanız öncesinde yanınızda taşıdığınız dezenfektan ile temizleyin.
  • Dondurulmuş gıdalar bu zamanlar için iyi bir tercih, tek seferde alıp buzluğunuzda uzun süre saklayabilirsiniz.
  • Para alışverişi yapmak yerine temassız kredi kartı kullanmayı tercih edin.
  • Alışveriş sonrasında para alıyorsanız parayı bozmayacak bir şekilde dezenfekte edin veya 2-3 gün dokunmayacağınız şekilde bir yere ayırın.

  • Dışarı çıktığınızda virüs olabilecek yüzeyleri tutmak durumunda kaldıysanız, yanınızda taşıdığınız kolonya gibi bir dezenfektanı kullanarak ellerinizi, eğer tuttuysanız anahtarlarınızı, cep telefonunuzu temizleyin (Cep telefonunuzu temizlerken alkolün bazı telefonların plastiğini/ekranının bozabileceğini göz önünde bulundurun, sabunla temizlemeniz gerekebilir).
  • Dezenfektan kullanımı sonrasında bile en az 5dk kadar elinizi yüzünüze, ağzınıza, burnunuza götürmeyin.
  • Market alışverişi yaptıktan sonra arabanıza binecekseniz, mümkünse arabaya binmeden önce ellerinizi kolonya veya bir dezenfektan ile temizleyin. Çünkü arabaya bindikten sonra kapı kolu, direksiyon, anahtarlar, vites, sinyal kolu gibi bir çok farklı yere dokunacaksınız.
  • Ayakkabılarınızı evin dışında bırakmanız virüsün ayakkabı tabanına yapışarak evin içine taşınmasını engelleyecektir.
  • Güvenli ortamınızdan yani evinizden dışarı çıktığınızda, ellerinizi sık sık yıkamaya çalışın. Hiç tahmin etmediğiniz yüzeylere sizden kısa süre önce bir Corona virus taşıyıcısı dokunmuş olabilir. En az 20 saniye, elin her bölgesini kapsayacak şekilde yıkanması tavsiye ediliyor.
  • Dışarıdan aldığınız gıdaları pişirerek yemeniz riski azaltacaktır. Kuruyemiş gibi gıdaları önce ısıtın veya kavurun.
  • Dışarıdan yemek siparişi vermeniz gerekirse fırında 3-5dk daha pişirdikten sonra yemeniz virüs ihtimalini azaltır.
  • Bira, meşrubat, maden suyu gibi şişeli içecekleri önce sabunla yıkayın ve mümkünse içerken temiz bir bardak kullanın.
Kargo ile aldığınız ürünleri, eve gelen mektupları ve hatta gazeteleri mutlaka dezenfekte edin, sonrasında ellerinizi yıkayın.

Gözlerimizi korumamız gerekiyor mu?

Yazımızın başında belirttiğimiz gibi, göz enfeksiyona neden olan organlarımızdan biri. Bu dönemde mümkün olduğunca lens yerine gözlük takmayı tercih edin. Gözlük havadan bulaşabilecek parçacıklara karşı bir bariyer görevi üstleniyor. Karşımızda enfekte olan biri varsa ondan gelebilecek damlacıkları engelliyor. Alışkanlık olarak da ellerinizi gözünüze götürmeyin, gözlerinizi ovuşturmayın.

  • Kendinizi riske sokabilecek aktivitelerden kaçının. Bisiklete binerken düşmek, evde bıçakla bir yerinizi kesmek, merdivenden düşmek gibi durumlar sağlık sisteminin zorlanmakta olduğu şu dönemde hem sizi hem de sağlık çalışanlarını çok zor duruma sokabilir.
  • Şu dönem hiç bir sağlık sorunu yaşamamak için kendinize her açıdan dikkat edin.

Kendinizde 37.5c’den yüksek ateş, günde 3-4 kere yineleyen kuru öksürük krizi, nefes darlığı gibi belirtiler yaşıyorsanız bir an önce en yakın sağlık ocağına veya hastaneye başvurunuz.

Herkese sağlıklı günler...